پهیکهر سیمین گای نیشتگ؛ تکنولوژی پـیشهســازی ئیلامی
دهسهڵات تهمهدِن ئیلام بهش جیانهکریاگ ده فهڵات ئێرانه، وه ههرچێگ ده ئهو فهرههنگه وه جی ماگه لهتێ ده میرات گرانبههای مهردم وڵات ئێران وه حساو دیاێ. ئاسهوارێ ههم ده تهمهدِن و شارستانیهتی ئیلام ده موزهخانهیل جههان ئهڵگریێ ، گهوا و شاهد هونهر، زانست، تکنولوژی و تاریخ و مێژووِ پڕشانازی ئێران دێرینه.
«پهیکهر سیمین گای نیشتگ» یهکێ ده سهدان نیشانهیل تهمهدن و شارستانیهتی درهوشیاگ ئیلام، هه ئهوجوره که ههس نیشان دهێگ.
پهیکهر سیمین گای نیشتگ، نیشانهیل فره رهیین له دهورهی نیا-ئیلامیه. باستانناسهیل تاریخ و مێژوو ئیلام وه چهن دهوره بهش کهن، که یهکێ دهیان دهورهی له ناو ۳۲۰۰ تا ۲۷۰۰ پێش زایین مهسیحیه، که وه نام «نیا-ئیلامی» نام نریاگه. لهی دهورهی مهم و گرینگه بیوه که ئاسهوار رهیین و سهرسوڕهار وه دهس پێشهسازی ئیلامی دروس کریانه، که بڕێ دهیان له ژێر خاک دراوردنه وه چون که ده سهرانسهر موزهخانهیل ناودار جههان پهخش بیونه، تهمهدِن و شارستانیهتی گهورهی فهڵات ئێران خهنه ویر ئاێِمهیل.
پهیکهر سیمین گای نیشتگ سهر و دهس جور گا(گیانهوهر سپهند له لای هوز باستانی)دێرێ و لهش و تهن ئاێِم دێرێ. ئی پهیکهره که له جنوب غهربی ئێران پهیدا بیوه ، سهمبولیک و نیشاندهر باوڕهیل ئیلامیهیل دێرێ. جنسێ سیمینه وه نیشان دهێگ که ئیلامیهیل چهنێ ده پێشهسازی فلزکاری پێشڕهو وه شارهزا بیونه. بهرزی و بڵێنی پهیکهره ۱۶ سانتیمتره و ده دهورهی ۲۹۰۰ تا ۳۱۰۰ پێش له زایین مهسیح ده شار شوش دروس کریاگه.
گیانهورێ که وه لهش ئاێِم دروس کریاگه ، جام بڵێنێ له ناو دو دهس گرتگه. قهێ جام ئهڵڕازانن نهێرێ، بێجه یه که خهت و هێڵهیل موازی و ههناز یهکتر خوار جامه بهرجهسته کردگه و دهم جامهیش هه وهی خهت و هێڵهیله بهرجهسته کریانه، وه دهم جامه وهرهو دهر پهخ کریاگه. لیولهی که فره بڵێن نیه کارێ کردگه که جامه ئهڕا نوشین و ئهڵقوڕانن وه کار بچو. کرواسێ که ها وهر ئایم گاسهر نهخش ههناز یهکتر و ساده وهلێ رهیین کیشریاگه. خهت و هێڵهیلێ که له ریو کرواسێ دیاره چشتێ جور دنانهیل کونگرهی قڵا و کوشکه. که گومان کهیمن هونهرمهند ئهو پهیکهره خواستگه گرانبههایی کرواس وهرێ نیشان بهێگ؛ هادهێ ئهڕا یه بو که ئی پهیکهره ده مهراسم ئایینی یا شاهانه وه کار چگه.
شاخهیل گیانهوهر و چاوهیل قهوینێ فره وه ئوساکاری نهخش بیوه و چتر گاگه وه شێوهی تهبیعی و سروشتی خوهێ بێ هیوچ فرهئیوشی(گزافهگویی) نیشان دریاگه.
ده لای ئیلامیهیل قاتی و تێکهڵ کردن پهیکهر وه لهش ئاێِم و سهر گیانهوهر، فره سهمبولیک بیوه نمونهی ترهکیش دێرێ. هادهێ وهی شێوه خواستنه زور و هاز و فهرائِنسانی خودایهیل خوهێان نیشان بهن. ئیه که ئیجور پهیکهرهیلێ ده پهرهستگایل یا دهربار پاشا وه کار بردنه، تهعبیر وهیجوره داشتگه که خودایهیل بهشێ ده زور و هاز خوهێان وه شای ئیلام سپاردنه.
وه ههر حاڵ ، کار نوخوازی و تِکنیک فرهێ ده پێشهسازی ئیلامی ده ۳۰۰۰ سال پێش زایین مهسیح دیاره. سازین مورهیل ئوستوانهیی که ده بانیان نیوسریاگه، نمونهیل دهی نوخوازیهیلهس. سیرامیک و کاشیهیل که ئیلامیهیل سازینه، ویژگی و تایبهتیِ دێرێ که ئێسه وه نوخوازی زانریاگه.
پهیکهر سیمین گای نیشتگ تا ئهندازهی فره وهرد نوخوازی و تازهکاری ههس که له ئهو دهوره زهمانیه ده لای تهمهدن و شارستانیهتیهیل ترهک کهس نهدیه. ئهڕایه له دید هونهری بات نرخدار و قیمهتدار بزانریێ.
پهیکهر سیمین گای نیشتگ، یهمه له موزهخانهی متروپولیتن نیویورک ئمریکا ئهڵگریێ.
- نویسنده : احسان محمدرحیمی
