هنر ورشو در واقع درست کردن زیورآلات و یا ظروف از فلز آلیاژ ورشو است. به طور کلی ورشو ترکیبی از ۲۰ درصد نیکل ، ۳۵ درصد روی و ۴۵ درصد مس است.
هنر ورشو سازی از کشور لهستان وارد ایران شد و نام ورشو به دلیل شهر ورشو مرکز کشور لهستان بر روی این فلز ماندگار شده است.
رونق ورشو در زمان قاجار و پهلوی
قدمت ورشوسازی در ایران به زمان صفویان برمی گردد. این هنر در اواخر زمان قاجار و زمان پهلوی در ایران بخصوص در شهرهای بروجرد و دزفول بسیار رونق یافت.
گفته هنرمندان این صنعت، در زمان صدارت میرزا تقی خان امیر کبیر افرادی از بین هنرمندان صنعت مسگری که با طبیعت فرمدهی فلز آشنا بودند، به روسیه اعزام و با هنر ورشو آشنا شدند.
این هنرمندان منتخب از شهرهای بروجرد، دزفول و اصفهان بودند که پس از بازگشت از روسیه در شهرهای خود شروع به کار ورشوسازی کردند.
شهر بروجرد به دلیل تعدد، تنوع تولیدات و علاقه خاصی که هنرمندان پیشین از خود در هنر صنعت ورشو نشان دادند، این شهر در این صنعت شهرت کشوری پیدا کرد و دستسازهای برخی از هنرمندان بروجردی به طور مستقیم به خارج از کشور صادر و حتی در خانه بزرگان و امرای کشور از آنها استفاده می شد.
البته در مقطعی از زمان ظروف استیل به عنوان یک فلز رقیب وارد بازار شد و با توجه به اینکه این فلز بسیار ساده تر فرم می گرفت و قیمت آن ارزانتر تمام می شد، به مرور زمان به عنوان یک شی کاربردی جایگزین ورشو شد. اما هنر ورشوسازی همچنان شاخص ترین صنعت دستی بروجرد است.
هنرمندان آلیاژ ورشو را نرم می کنند و پس از شکل دادند ظروفی همچون آبخوری، سینی و فنجان، بخوردان، آیینه و شمعدان، سماور، سرویس چای خوری و قندان و شیرینی خوری را می سازند. امروزه هنرمندان با قلم کاری بر روی این ظروف آثار فاخری خلق می کنند.
هنرمندان سرشناس ورشو
استادکاران ورشوکار در گذشته، زیاد بودهاند ولی از بین متاخرین میتوان استاد حاج علی میناگر،استاد محمدعلی کرمی فر، استاد رضا رئوفیان، استاد محمد باد آور، استاد حاج احمد علی معظمی گودرزی، استاد منوچهر(صادق) فطرس، استاد عزیزالله اورنگ، استاد علیرضا شاددل، استاد ماشاءالله فرخی، استاد ورشوچی در اردبیل نام برد.
تفاوت ورشو با هنر مسگری
ورشوسازی از صنایع دستی مرتبط با فلزات محسوب میشود و با هنر مسگری رابطه و شباهت دارد. تفاوت این دو هنر، در جنس ماده اولیه به کار رفته در تولید ظروف است که در مسگری، از فلز مس و در ورشوکاری، از آلیاژ ورشو استفاده میشود. از سوی دیگر این هنر با حرفههای دیگری چون سماورسازی و دواتگری نیز ارتباط دارد.
ثبت ملی و بینالمللی هنر ورشو
«مهارت و فن روی ورشو» در تیر سال ۱۳۹۱ به شماره ۱۰۶۱ و «قلمزنی روی ورشو در شهر بروجرد» به شماره ۱۵۶۰ در اسفند سال ۱۳۹۶ در فهرست آثار ناملموس کشور به ثبت رسیده است. همچنین پرونده ثبت بروجرد به عنوان شهر ملی ورشو در سال ۱۳۹۸ مطرح و به تصویب رسید. پرونده ثبت جهانی شهر بروجرد به عنوان مرکز ورشوسازی نیز به یونسکو ارسال شده است.
مشکلات و چالشهای ورشوسازی
از آنجا که ماده خام صنعت ورشوسازی، یعنی آلیاژ ورشو، یک فلز وارداتی است، کم شدن میزان واردات این فلز، یکی از مشکلات توسعه صنعت ورشوسازی محسوب میشود.
با وجود چالشها، کارشناسان بر این باورند که با حمایتهای هدفمند و معرفی بهتر این هنر، میتوان ورشوسازی را به عنوان یکی از ظرفیتهای مهم فرهنگی و اقتصادی کشور احیا و به نسلهای آینده منتقل کرد.
