وقتی بهار با تمام سبزی و طراوتش بر دامنه های زاگرس خیمه می زند و بلوط های کهنسال لرستان دوباره جان می گیرند، پارچه هایی با نقش و نگار اسلیمی و رنگ های زنده در باد می رقصند.
این تکههای ابریشمین که نام “گلونی” را بر خود دارند بخشی از شناسنامه مردمی هستند که تاریخ را در تار و پود لباس های خود حفظ کرده اند و از طرفی صدای هلهله شادی و نوای دلنشین موسیقی لری در کنار نقش های حک شده بر این سربندهای باستانی حکایت از پیوندی ناگسستنی میان انسان و طبیعت دارد.
گلونی همان میراثی است که از مادران به دختران رسیده و هر گره ای که بر آن زده می شود گویی پیوند میان نسل های گذشته و امروز را محکم تر می کند.
به گفته عطا حسن پور مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان بر اساس بیان مورخانی چون هرودت ریشه سربند آن هم سربند لری به دوره هخامنشیان و دوره ماد برمیگردد.
وی با بیان اینکه در سالنامه های آشوریان نیز این دستار هم بر سر زنان و هم بر سر مردان وجود دارد عنوان کرد: در حفاری گورستان سه هزار ساله عصر آهن باباجبلان در غرب شهرستان دلفان انگشتر مفرغی پیدا شده که روی آن انسانی با ۲ بال از دل خورشیدی بیرون آمده که آنچه شبیه مقنعه های امروزی بوده بر سر دارد، کلاهی روی آن قرار گرفته و دور کلاه دستاری شبیه گلونی امروزی حک شده است.
این پوشش زیبا در گذار از کوچه های تاریخ، همواره همراه زنان و مردان این دیار بوده، از روزگاری که مردان جنگاور آن را به عنوان دستار بر سر می بستند تا مدرنیته امروز که دختران جوان با افتخار آن را به عنوان نمادی از اصالت بر سر می کنند، گلونی همواره زنده و پویا باقی مانده است.
این سربند باستانی که ریشه در تمدن های کهن ایرانی دارد حالا به یک نشان فرهنگی تبدیل شده و بیست و ششم اردیبهشت فرصتی است تا به این نقش های اسلیمی خیره شویم و به یاد بیاوریم که پشت هر رنگ و طرح آن داستانی از حماسه، صبوری و هنر نهفته است.
امروز “گلونی” فراتر از مرزهای جغرافیایی لرستان رفته و به عنوان یک نماد ملی شناخته می شود، این پوشش نخی و خنک که در گرمای تابستان پناهی برای چهره های آفتاب سوخته و در سرمای زمستان گرمابخش وجود زنان لر بوده اکنون زبان گویای فرهنگی شده که هیچگاه تسلیم فراموشی نشده است.
بیست و ششم اردیبهشت و چند روز منتهی به آن پاسداشت روز گلونی، پاسداشت تمام ارزش هایی است که یک ملت را به ریشه هایش متصل نگه می دارد و بهانه ایست تا به یاد آوریم هویت ما در میان همین پارچه های رنگین و نقش های ماندگار نهفته است و وظیفه داریم این امانت گرانبها را به دست آیندگان بسپاریم.
گلونی؛ نماد حیا و شجاعت
مریم که یکی از دختران جوان خرم آبادی است در حالی که گلونی زیبایی با نقش های لاکی بر سر دارد می گوید بستن این سربند برای او حس غرور و اتصال به ریشه هایش را دارد.
او معتقد است که گلونی تنها یک وسیله تزیینی نیست بلکه بخشی از شخصیت او به عنوان یک دختر لر است که می خواهد اصالتش را در دنیای امروز فریاد بزند.
آساره دختر جوانی که از کودکی در میان ایل بزرگ شده و گلونی یا همان گلبندی را نماد هویت قوم خود می داند هم می گوید که از کودکی یاد گرفته چگونه این پارچه یک و نیم متری را به سبک سنتی دور سر ببندد.
او می گوید که گلونی برای آنها نماد حیا و در عین حال شجاعت است و وقتی آن را بر سر دارد احساس می کند تمام زنان تاریخ ساز لرستان در کنار او هستند تا میراث دار خوبی برای این فرهنگ باشد.
مجتبی رومانی رییس بنیاد ایران شناسی لرستان با اشاره به اهمیت «روز گلونی» اظهار داشت: گلونی تنها یک پوشش نیست بلکه نشانه ای از هویت تاریخی، فرهنگی و اجتماعی مردم لرستان و دیگر مناطق زاگرس نشین است.
وی افزود: گلونی در طول قرن ها به عنوان بخشی از پوشش سنتی زنان لرستان، جایگاه ویژه ای در فرهنگ بومی، آیین ها، مناسبتها و زندگی روزمره مردم حضور پررنگی داشته است.
روز گلونی؛ فرصتی برای تقویت هویت بومی
وی افزود: این پوشش نماد اصالت، نجابت و پیوند عمیق مردم این سرزمین با طبیعت و سنت های کهن است.
به گفته رومانی توجه به روز گلونی فرصتی برای بازخوانی میراث فرهنگی ناملموس و تقویت هویت بومی است و معرفی و ترویج این نماد فرهنگی می تواند نقش مهمی در آشنایی نسل جوان با ریشه های فرهنگی خود داشته باشد.
رییس بنیاد ایران شناسی لرستان همچنین بر ضرورت ثبت، پژوهش و مستند سازی عناصر فرهنگ بومی تاکید کرد و گفت: گلونی بخشی از حافظه تاریخی مردم لر است و پاسداشت آن در واقع پاسداشت فرهنگ ایرانی و تنوع فرهنگی کشور به شمار می رود.
وی تصریح کرد: برگزاری برنامه های فرهنگی، پژوهشی و هنری در روز گلونی می تواند به معرفی بهتر این میراث ارزشمند کمک کند و زمینه را برای حفظ و انتقال آن به نسل های آینده فراهم سازد.
تجلی تاریخ در تار و پود ابریشم
بر اساس گفته های باستان شناسان، ریشه این سربند به دوران هخامنشی و ماد برمی گردد و شواهد تاریخی نشان می دهد ایرانیان باستان همواره از چنین پوششی برای آراستگی و حفاظت استفاده می کرده اند.
گلونی که امروز بیشتر به شکل روسری نخی در میان زنان رواج دارد در گذشته های دور بخشی از لباس مردان نیز بوده که این موضوع نشان دهنده عمق نفوذ این پوشش در لایه های مختلف زندگی اجتماعی است.
روز گلونی یک حرکت جمعی برای صیانت از داشته های فرهنگی است، در دنیایی که ابزارهای نوین به سرعت در حال یکسان سازی فرهنگ ها هستند، حفظ نمادهایی نظیر گلونی می تواند سدی محکم در برابر فراموشی تاریخی باشد و به ما یادآوری کند درخت تنومند فرهنگ ایرانی، ریشه هایی به وسعت چندین هزار سال در خاک این سرزمین دارد.
- منبع خبر : ایرنا
