ئەر ئیسفاێ وه دیرووک ئەدەبیات کوردی ده ئیلام بگریمن، فامیمن ک بەش گەپێ ده ئەدەبیات کوردی ئیلام، ئەدەبیات دهمی (شهفاهی) و فولکلوره و تەمەن ئەدەبیات نۊسیاگ ده ئیلام تەنیا نزیک سێ دەهەس.
ده قەدیم ژنەیل و داڵگەیل، تەقەلای فرەی ئەڕا هۊرداری ده میرات ئەدەبی و فەرهەنگی ئێ وڵاته کردنه. وه لالاوه لالاوه، مەتەڵ، موور، بێت مەشکه، بێت سۊر و دهزۊرانی، شێعرەیل زاڕووانه و… ئەدەبیات پڕئاز و گیاندار کوردی وه زاڕووەیل خوێان نیشان دانه. کارێ ک وەداخەو ده نام ژنەیل و داڵگەیل باسەواد ئمڕووژی، کەمتر دیار دوو.
فره دە ئوو ژنەیله گ بێت و شێعر کوردی دخوەنسن، خوێانیش زەوق شێعروتن و بێت ئەڵوەسین داشتن ئەمان ژیان ده کومەڵگاێ سونەتی و پیاگ سالار، نوواێ دیاری بۊن فره ده ئێ ئێستێدادەیله گرتگه.
ڕۊ هاوردن م وه نۊسانن وه زوان کوردی:
م یەکمجار تهنیا وه زوان فارسی شێعر دنۊسانم ئەمان وەختێ ڕێنۊس کوردی ئەوگرتم و بهرههمهیل شێعر خاسێ ک ده ئیلام و کرماشان وه زوان کوردی بڵاو بۊن، خوەنسم، وە ئەدەبیات کوردی و شێعر نۊسانن وه زوان داڵگی مێلەوار بۊم.
یەکم شێعر کوردی ک نۊسانم, ئەڕام دیاری بۊ ک شێعر ئەڵوەسین وه زوان داڵگی ئەڕام فره سادەتر و شرینتره. ده ئێره تۊهنم, ئەندیشه و ئێحساسم وه شیوەی خوەمانیتر و خاستر نیشان بێم.
هنای وه زوان کوردی نۊسنم، چمان زیاتر ده ههمیشه خوهمم. ده کهشف ئێ دنیای تازه هەز فرەێگ بەم و دەروەچ نووێ ده ئەدەبیات، ئەڕام واز دوو.
ژنەیل خاون کتاو:
ژنەیل شاعر و نۊسهر ئیلام، ده ئێ ساڵەیله فره وه شێعر و چیرووک کوردی مێل پێا کردنه ئەمان هێمان کتاوەیلێ ک ژنەیل بڵاو کردنه، دە بەراورد وەرد پیاگەیل، فرە کەمتره.
ده ژنەیل شاعر خاون بەرهەم شێعر کوردی، تۊهنیم وە ئێ نامەیله ئاماژه بکەیم: ناهید محەمەدی، سومەیه مێهری، حەدیس حەیدەربێگی و…
ئەدەبیات داستانی کوردی ئیلام، ده شێعر کەم ئازتره و تازه دەی یەک دو ساڵ ویەرده، یەکمین کتاو کوومهی چیرووک کوردی و یەکمین ڕومان کوردی چاپ بۊه.
بەختەوەریم ک نۊسهر یهکمین ڕومان کوردی ئوستانمان، زەهرا ئومیدی ده ژنەیل نۊسهر ئیلامه.
ئەدەبیات زاڕووانەی کوردی ده ئیلام، زاڕوو نووپاێگه ک زۊزی باڵاگرێگ. چەندین کتاو زاڕووانهی کوردی تا یهمه چاپ بۊه ک نام شاعر و نۊسهرهیل ژن ده نامنی خاون بهرههمهیل زاڕووانه دیاریه. ئەڕا وینه تۊنیم ده ئێ کەسەیله نام بێاریم: زەهرا مورادپوور، سومەیه فەلاحی و…
ده بەش هەڵگەردان بێرجه دو کتاو خوەم ک هەڵگەردان شێعر کوردی وه فارسی بۊن، وهداخهو کارێ ده ژنەیل ئیلام نەیمه.
جی ژنەیل ده ئەدەبیات کوردی ئیلام:
ده بەش شێعر کوردی هەرچەن شێعرەیل فره رەنگینێ ده نام کتاوەیل ژنەیل ئیلامی هەس ئەمان هێمان نەتۊهنسنه جی دیاریێگ ئەڕا خوەێان ئەوبۊنن و فره وهخت پا نانهسه شوون پاێ پیاگەێل شاعر.
گێشت کتاوەیل شێعر کوردی ژنەیل ئیلام، ده قاڵبەیل کڵاسیک جوور: غەزەڵ، دوبێتی، مەسنەوی و… بۊنه و تا یهمه ژنەیل شاعر ئیلام، کتاو شێعر ئازاد کوردی چاپ نەکردنه. هه یه خوەی نیشان دێگ ک شاعرەیل ژن ده ئیلام، تا یهمه پیشرەو نەۊنه. ئەڵبەت چوون ده ئێ ساڵەیل ئەخیره، قێرێ ده ژنەیل شاعر وه شێعر ئازاد کوردی ڕۊ هاوردنه، هه وەی زۊه، چەمەڕێ چاپ کتاوهیل شێعر ئازادێان هەسیم.
جی شانازیه ک ده ڕومان کوردی، ژنەیل هانەو نووا. هەوجووره ک ئاماژه بۊ، زههرا ئومیدی، نۊسهر یەکم ڕومان کوردی ئیلامه.
«هووز مڵاکەت» کتاو وەنرخێگه ک تۊهنێ بووگه نوواکیش بەرهەمەیل دۊماێ خوەێ.
جنسیهت و ئەدەبیات:
نامان دیاری کردن و جگا کردن ئەدبیات ژن و ئەدبیات پیاگ, کار درسێ نییه. بەرهەمەیل ئەدەبی باتە ده ڕۊ ئەرزشەیل ئەدەبی دپیەک بوون نه نام و نیشان و جنسیهت شاعر و نۊسهر.
ده یهی لاێتر جنسیهت, بهشێ ده بۊن شاعر و نۊسهره ئەڕا وینه هناێ ژن شاعرێ ده عشق و ئێحساسەیل ژنانه ئۊشێ, نەبایەد وه شیوەێ پیاگانەێ حس خوەێ نیشان بێگ, هەرچەن تاکه جارێ ئێ چێشته, ده شێعرەیل کلاسیک ژنەیل شاعر ئیلامی دۊنیمن.
ئەر شێعر جگا ده زنەی شاعر نهزانیم پهس ژن شاعر نیەتۊهنێگ, نابەرابهری و ژێر پا بۊن ماف ژن, ده وەر چەم نەگرێگ و شێعر بنۊسنێ.
کارگەری بنەماڵ و کومەڵگا ده سەر ئەدبیات ژن:
کومەڵگا، بنەماڵ و باورەیل دینی و فەرهەنگی، گێشتێان ده بان شیوە و جیگاێ ئەدەبیات ژنەیل کارگەری دێرن.
فره ده ژنەیل خاون زەوق و ئیستێعداد وه خاتر گیر و گرفتەیل فەرهەنگی وه نهوهدڵ دهس ده نۊسانن کیشانه یا خوهێان سانسور کردنه.
یەکێ دە مدووەیل سەرەکی کەمرەنگ بۊن ژنهیل ده ئەدەبیات، یەسه ک کومەڵگا و فەرهەنگ و بنەماڵ دەسێان ئەوبەسینه تا هەمیشه ده پیاگەیل ئەو دۊما بوون. وه بوونهی ئێ هەمگه گیچەڵه ک ها وەر ڕێ ژنەیل، هەر جمێشت ئەدەبی و فەرهنگی ده لایەن ژنەیلەو ئەرزش فرەێ دێرێگ.
بانان ئەدەبیات کوردی ژنەیل ئیلام:
ڕۊهاوردن دۊهتهیل نهوجووان و جووان وه ئەدەبیات کوردی و مەیل ژنهیل شاعر و نۊسهر وه قاڵبەیل نوو، دو دەروەچ ڕووشن وەرەو بانان ڕووشنتر ئەدەبیات کوردی ژنەیل دە ئیلامه.
