حبیبالله محمودیان گفت: فرهنگ و تمدن هر کشوری، زیربنا و عصاره تفکر، اندیشه و هویت تمامنمای مردم آن کشور قلمداد میشود که طی هزاران سال با تلاش و فعالیت هنرمندان و فرهنگسازان شکل گرفته است. آثار و ابنیه باستانی، نماد غیرقابل انکار مجموعه فرهنگ و تمدن است که بهعنوان میراث با ارزش دوران زندگی انسان در بُعد ملی و جهانی از جایگاه و اهمیت خاصی برخوردارند.
وی ادامه داد: انتشارات زاگرو، این کتاب را برای معرفی تمدن و فرهنگ این منطقه از ایران زمین در ۲۳۰ صفحه منتشر کرده است. سرزمین دیوالا واقع در استان ایلام از جمله محدودههای غرب زاگرس است که کمتر مورد توجه مورخان و تاریخنویسان بوده است بنابراین در این کتاب تلاش شده تا علاوه بر معرفی سرزمین دیوالا و محدوده جغرافیایی آن شهرهای تاریخی و باستانی منطقه چون شهرالرز (ردین) و برخی شهرهای دیگر چون آریوجان (آریوخان، آزیوجان،اریوحان) و… بهعنوان مدخل ورود به پژوهشهای تاریخی و باستانشناختی منطقه مورد مطالعه قرار گیرند.
او گفت: با هدف دستیابی به این هدف مهم تلاش شده، جغرافیای زاگرس غربی و منابع حیاتی آن، جغرافیای تاریخی منطقه، راهها و معابر تاریخی مورد استفاده زاگرس نشینان و معرفی مکانها و محوطههای شاخص باستانی مرتبط با موضوع، در بخشها و فصول تدوینی کتاب مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد. از جهتی وضعیت فضاهای استقراری و سکونتگاهها در این محدوده جغرافیای مور توجه بوده است.
مدیرمسئول فصلنامه مطالعات ایلامیشناسی افزود: زاگرس غربی حائل بین فلات مرکزی و جلگه حاصلخیز و پر آب بینالنهرین، ازجمله مسیرهای دائمی ارتباط شرق و غرب محسوب میشود. موقعیت جغرافیایی و مکانی منطقه موجب شده بسیاری از اقوام مهاجر در دوران مختلف زاگرس را بهعنوان پناهگاه و مکان استقراری خود انتخاب کنند. به همین دلیل، منطقه میانی زاگرس، مسیر ارتباطات شرق و غرب و در نتیجه، مسیر تبادل و تهاجم اقوام و ملتها بوده است. در محدوده کوهستانی غرب زاگرس دو عارضه مهم جغرافیایی (رود سیمره «کرخه و شعبات آن و کبیرکوه» ملاحظه میشود. از سویی، سلسله جبال حمرین در ناحیه مرزی ایلام با عراق مهمترین ارتفاعات این بخش از زاگرس را تشکیل می دهد. و سرزمین دیوالا در این محدوده واقع شده است.
این استاد دانشگاه ادامه داد: در نواحی کوهستانی شمال و شمال شرقی دیوالا، دشتهای محدود میان کوهی قرار گرفته است. معابر و راههای منطقهای در دنیای گذشته از این درهها و دشتهای میان کوهی عبور کرده است اما دشتهای غربی، جنوبی و جنوب شرقی از جمله دشتهای دهلران، موسیان، مهران و هیژدانه عموماً وسیع گرمسیری هستند. غارهای کوهستان زاگرس و مطالعات انجام شده در بخش سکونتگاهها و استقرارگاه های بشر در دوران سنگ اهمیت باستان شناختی این منطقه از هلال سبز را نشان میدهد.
مدیر نشر زاگرو ادامه داد: دیوالا در منطقه رویشی زاگرس غربی واقع شده است. ناحیه شمال و شرق منطقه دارای پوشش گیاهی مشجر و ناحیه جنوب و جنوب غربی دارای پوشش گیاهی مرتعی و گیاهان یک ساله است. محدوده غرب زاگرس (دیوالا) در کوهستان هلال سبز، موجب شده تا از آب و هوا و اقلیم مطلوبی برخوردار باشد.
وی درباره کلمه «دیوالا» گفت: نام قدیمی شهر ایلام دیوالا بوده است. دیوالا محدوده جغرافیای نسبتاً وسیعی است و با محدوده یک محله، روستا، شهرک یا شهر تفاوت دارد از این رو سرزمین دیوالا محدوده جغرافیایی وسیعی شامل نواحی شهرستانهای چوار، ایلام، ملکشاهی و مهران را در نواحی غرب ایران و همجوار با استانهای شرقی عراق در مرز دو کشور در برگرفته است.
محمودیان تصریح کرد: دیوالا پل ارتباطی سرزمین میان رودان با فلات مرکزی ایران بوده وبیشتر راهها وجادههای باستانی از مناطق دیوالا میگذشته است. درگذشته نواحی مرتفع شرق میان رودان در مرزهای میانی با ایران را دیوالا میگفتهاند. شهر الرز «ردین» «ایلام فعلی» مرکز سرزمین دیوالا در دشت میانکوهی ایلام(حد فاصل کوههای مانشت، سیوان، گَچان، شَلَم و لَمَهرِه) واقع شده و در دوره تاریخی و قرون اولیه اسلامی شهری آباد بوده است.
مؤلف کتاب «اطلس زیارتگاههای استان ایلام» درخصوص مسیر زمستانی ساکنان دیوالا (امله) تصریح کرد: مسیر جاده فعلی ایلام با گُلان و مهران از جمله مسیرهای مواصلاتی فلات مرکزی با بخش مرکزی بینالنهرین بوده است. شرایط جغرافیایی، منابع آب، وجود آثار متعدد و نزدیکی راه به سمت بدره و زرباطیه عراق میتواند از دلایل وجود این راه باستانی باشد.
وی ادامه داد: فریا استارک در سفرنامه خود نیز به این راه قدیمی اشاره کرده و از شهر بغداد، از طریق شهرهای شرقی عراق به شهر مهران آمده و از مهران به دیگر نواحی محدوده استان ایلام مسافرت کرده است. وی در سفر خود پس از دزفول، لرستان غربی و شمالی را مورد بازدید قرار داده و به راههای منطقه اشاره کرده است. در قرون متأخر والیان حاکم بر ایلام و لرستان، همراه مردم کوچنشین در فصل زمستان، از منطقه ییلاقی ایلام به نواحی گرمسیری واقع در مناطق مرزی با کشور عراق (حاشیه رودخانه کُنجانچَم، گُلان، امیرآباد، مهران و بدره عراق) کوچ می کردند. جابهجایی فصلی ساکنان ایلام(امله) در دوره حکومت والیان رواج داشته است. این مسیر به مناطق بدره و باغ شای (باغ شاهی) که انتهای مسیر کوچ زمستانه بوده ختم می شد.
وی با اشاره به کاوشهای باستانشناسی در سرزمین دیوالا گفت: منطقه «چوار» از توابع استان ایلام یکی از مناطق مهم عصر برنز است و در شمال غربی و غرب ایلام واقع شده است. واندنبرگ بهعنوان سرپرست هیأت باستانشناسی ایران و بلژیک، تعداد زیادی از گورستانهای این منطقه را مورد حفاری و کاوش قرار داده است.
به گزارش ایبنا، حبیبالله محمودیان، متولد ۱۳۲۹در شهر ایلام،فارغالتحصیل مقطع دکتری رشته باستان شناسی پیش از تاریخ ایران و عضو هیات علمی دانشگاه، از چهرههای مطرح علمی، ادبی و پژوهشی ایلام است. وی تاکنون بیش از ۷۵ عنوان کتاب تألیف،ترجمه و منتشرکرده است. از طرفی در طول بیش از ۵۰ سال فعالیتهای آموزشی،پژوهشی، موفق به انجام دهها پروژه و طرح پژوهشی و مطالعاتی و نیز تألیف دهها مقاله در عرصه باستانشناسی، تاریخ، تمدن و فرهنگ ایران زمین و مسائل تعلیم و تربیت شده که در مجلات ملی و بینالمللی چاپ و منتشر شده است.
گفتگو و تنظیم: مرتضی حاتمی
- منبع خبر : ایبنا
