یەک:
کولمان یه وتیمنە یا شنەفتیمنە ک: «نیەتۊەنی بزانی چۊ بۊه، چۊن دهورە نەۊتە»؛ «تا وە سەر خوەم نات، نیەزانسم ت چ حالێ دیری»؛ «یهێ ژن مەر بزانێ ژن بۊن یانێ چە، جارێگ ک دە خیاوان تیەریک نەناسیاگێ دە شهو وە تەنیا ڕێ بکەێ» یا ئی قسیە: «گومان نەێرم ئهو ڕووژه بیاێ ک م بزانم «ده ڕاسی» شوالیە بۊن دە ڕوژگار شەڕەێل صەلیبی چۊن بۊە».
ئی قسیەێلە و دە یە فێشتر، خوازێ بۊشێ ک ئڕا فام و ناسین یەکێ یا بڕێ دە ئایمەیل، بایس یا هەر ئهو ئایمە (یا دە وینەێ) بوویت یا یەکێ دهو جەڕخە بوویت. یانێ بایەد ژن بوویت تا «دە ڕاسی» بتۊەنی ژنەیل دەرک بکەی، ئڕا یە ک «دە ڕاسی» دەرک کاتوولیکەیل بکەی بایەد خوەتیش کاتوولیک بوویت و دە یهێ کەڵام: «بایەد هەر ئهو ئایمە بوویت تا ئهو ئایمە بناسیت».
ئەمان دە ڕاسی، ئی فکرە دوروسە؟ جواو ئی سؤاڵە دەروەچێگە وەرهو گەپدان لە دونیاێ چەنفهرههنگی.
دو:
بندوروس ئەو چێشته ک م هەم، ریشگێ ها ناو نێرە پیاگ بۊنم، کاتوولیک بۊنم، ئەمریکای بۊنم و دە طەبەقەێ نامین جامعە بۊنم. ڕا ئی چێشتەیلەسە ک نووڕسن م وە دونیا، نووڕسن جیاوازێگە و هەر وەی باوەتە، مەڕدومیش وەردم جوور جیاوازێگ ڕەفتار کەن. فەڕض بگر کاتوولیکی کەڵێنهو کردن م، ئی فکرە خسگەسە نام سەرم کە م دە یەی دونیاێ تر هوبوط کردمەسە ئی دونیا و چێشتێ خوازم و ها دەسمەو ک بای نجاتم بەێ، ئی شیوەزارە بایس بۊە بەێن بڕێ دە دڵبقرچەیل و رەفتارەیل، گەن و خاس بکەم و گاە دە نواێ خوەم بوسم و تەقەلا بکەم دە خوەم بوکوشمان. دە یە فێشتر، نیشتن وە زڕانی وە شیوەزار کاتوولیکی، ئەثەر دە مل گیانم و سخانمیش ناگە. دە یە بانتر، رووژێ ک دە نوای خوەم و کاتوولیک بۊنم وسام، حالیم ئی میرات کاتوولیکیە داشت ئانتریکم دکرد و گومان نەێرم تا رووژ مردن دەس دە قاو م ئەڵگرێ.
ئەمان ئەر م دە گینە بیاتامە دی و داڵگ باوگم دەورە ئێوەتم بکردان، دی ئی ئایم ئەڵانە نەۊم و یەک تر بۊم دە دونیاێ تر؛ دی دونیا وە چیەم تر دنوورسم و ژیانم ژیان ترۊ. یە یانێ یە ک وژایهتی (هویت) هەر کەس دە باوەتێ، دەو جەرخەێ اجتماعی و فەرهەنگیە کە دە نامێ زنەی و ژیان دێرێ دیاێگە عەمەڵ. ئوو ژن پاکستانیە ک ماڵێ ها زاغەیل لاهور، وەرد ئوو پیاگ پۊلدار ئنگلیزیە چنهو دونیایان فەرق دێرێ، کە دوو بۊشیمن هەر چگ ڕا یەکێ دێان ڕاس بوو، ڕا ئیەکە تۊەنێ ڕاس نەدراێ.
ئەمان یە گیشت قسیەگە نیە!
سێ:
ئی تزە ک «بایەد هەر ئهو ئایمە بوویت تا ئهو ئایمە بناسیت»، وەرژە هەر چێشتێ اداێ دیاێ کە ڕا ناسین هەر ئاێمێ، فەقەط بایەد هەر ئەو ئاێمە بوویت و دەی قسیە دوو بڕەسیمەو کە «هەو کەسە بۊن» ڕا ناسین ئەو کەسە «بەسە». جوور کاتوولیکێ ک کول روژێ چووگە کلیسا و وە زوان لاتینیش خودا چڕێ، ئەمان خوەێ نیەزانێ دە ڕاسی کاتوولیک بۊن یانێ چە؟ بخوازێ ڕا کەسێگیش کاتوولیک بۊن هۊردەو بکەێ، هەم وە عەمەڵ نیارێ. نیەزانێ بندرس هەر بەش کاتوولیسیسم وە چ مانیە. یا ئەر رسۊمێ دە ئی مەذهەبە دیارێگە جی، زورێ نیەڕەسێ جیاواز بکەێ کام بەشێ دوروس و کام بەشێ نادوروسە. دە ی کەڵام، ناوێ کاتوولیک هەس، ئەمان نە زانێ کاتوولیک بۊن خوەێ وە چ مانیە و نە وە عەمەڵ دیارێ دە کاتوولیک بۊن جەرخەێ کاتوولیکەێل سەر درارێ.
دوو بۊشیمن داشتن ی ئهزموون (تجربه)، ڕا ناسین و زانسن مانای ئوو ئهزموونه بەس نیە. ئیمە کولمان هاتگەسە سەرمان ک چێشتێ بووگە تۊشمان و خاس نەزانیم ئێحساسمان دە باوەتێ چەس. جوور دۊەتەێ م جارێگ ک دە ئنگلیس هاتۊگەو ڕا ماڵ. وتەم «حالیم دڵم قرچیا دە ئنگلیس بمێنیاتاگەم». هاتم وەردێ وتم تا بزانم ڕا چە دڵێ قڕچێ حالیم نیاتاگەو؟ خوەێ هەم نەزانس ڕا چە چنەو ئێحساسێ دێرێ: دە ڕاسی ڕا خود ئنگلیس دڵێ هاتۊگە تەنگ؟ یا ڕا قەومەیلهێ ئوورە؟ ڕا کارەیلێ بۊ کە داورە دکرد یا ڕا جیەیلێ ک دگەردی؟ شایەدیش ڕا کوڕەیل جوانێگ ک دەورە سەر مل ڕای شکانن؟ ڕا بەشێ دەی چێشتەیلە بۊ یا ڕا گیشتێان؟ ئەۊ خوەێ خاس نیەزانس ڕا چە حالیم دڵێ قرچیا دە ئنگلیس بمێنیا. یانێ چە ئی قسیە، یانێ یە ک «ناسین» ئهزموونێ ک کەیمن، وە تەفسیر و مانی کردن ئوو ئهزموونهسه نە فەقەط دە ناوراس ئوو تەجروبە بۊن. هەر وەیجوورە، کەسێ بۊن، ڕا ناسین ئەو کەسە، بەس نیە.
ئیوە گیرام دە جەرخەێ جیاواز یا دە بڕ جیاوازێگ دە ئاێمەیل بوون، ئەمان چێشت فرەێ دەی جەرخە یا دەی بڕە نزانن. فێشتر دە یە، ئیوە دوو تەجروبەیلێ داشتوون ک هن خوەتان بوو ئەمان نەزانن چەسن ئی تەجروبەیلە. دە یە بانتر دوو بۊشیمن ئیوە چوون خوەتانن، نیاو بۊشیمن کە خوەتان ناسن! (ئەڵاجەتان ناێ)
- نویسنده : برایان فی
